ابو القاسم سلطانى
324
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 824 اسرار Avicennia officinalis L نام جنس به افتخار فيلسوف و پزشك شهير ايرانى شيخ الرئيس ابو على سينا Avicennia ناميده شده است . برخى فلورها اسرار يا حراى ايران را " آوى سينا افيسناليس " و برخى ديگر " آوى سينا مارينا " ذكر كردهاند طبق تحقيق و بررسى دكتر احمد قهرمان مولف فلور ايران اين دو گونه يكى مىباشند 1 * . اين درختچه در سواحل باتلاقى ، مردابهاى شور و لجنزارهاى درياهاى گرم از جمله مردابهاى ساحلى مصر و عربستان ، باتلاقهاى شور جنگلهاى هند و مردابهاى آبشور ساحلى جنوب كشور مىرويد . برگهاى اين درختچه چندساله ، پايا ، متقابل ، بيضىشكل كشيده كناره صاف در قاعده باريك شده به دمبرگ كوتاه منتهى مىشود . پهنك برگ چرمىشكل سطح روئى سبزرنگ و سطح پشتى سفيد پنبهاى مىباشد و گلها متمايل به زرد يا متمايل به سفيد است كه در فاصله اسفند و ارديبهشتماه ظاهر مىشوند . از اختصاصات اين درختچه آن است كه دانه روى پايه مادر شروع به رويش نموده و تبديل به نهال مىشود سپس از تنه مادر جدا شده به لجن مرداب افتاده در آن فروميرود و از آن ساقهاى خارج شده همينكه به سطح آب رسيد برگ آن ظاهر شده و شروع به رشد مىكند . شناسائى و كاربرد درمانى گياه در طب سنتى : شرح اين درختچه در كتاب صيدنه ابو ريحان ذيل عنوان قرم ، در جامع مفردات ابن بيطار با اسامى اسرار ، شوره و قرم و در كتب تذكره ، تحفه و مخزن با نام اسرار Esrar آمده است . ابو ريحان ذيل ماده قرم مىنويسد : كليه درختان از آب شيرين استفاده مىنمايند ولى اين درختچه در درياهاى آب شور رويش دارد چوب اين درخت سنگين ، سفت ، سفيد و برگ آن شبيه به برگ بادام و درخت اراك 2 * و بدون خار است گاو و شتر از آن تغذيه مىكنند و روستائيان از چوب آنكه هنگام سوختن بوى خوشى مىپراكند براى سوزاندن استفاده مىنمايند . در دباغى نيز از آن استفاده مىكنند و آن در سرزمينهاى عربى و عمان زياد است 3 * ابن بيطار در سه موضع و با اسامى قرم ، اسرار و شوره اين درختچه را مورد بحث قرار مىدهد و نتيجه مىگيرد كه اين سه اسم مترادف مىباشند . قرم . . . ابو حنيفه گويد كه در اخوان بحر عمان داخل دريا وجود دارد اگر از برگ آن به اندازه حدود يك مثقال خورده شود مسهل شديد الاثر است 4 * . اسرار ، ابو العباس نباتى گويد درختى است كه در سواحل درياى حجاز مىرويد برگ آن مانند برگ رند 5 * است ميوه آن به اندازه فندق و كركدار است . خوردن ميوه آن سرگيجه مىآورد و اين همان صفاتى است كه ابو حنيفه براى قرم ذكر كرده است اين درخت داراى صمغى است شبيه كندر كه آن را شوره مىنامند خيسانده آن در درد دندان موثر مىباشد و روئيدن آن از ساقهاى است به اندازه يك ذرع كه برگ و گل ندارد اين ساقه بر روى آب بلند مىشود و از آن برگ و شاخهها به وجود مىآيند 6 * .